„Rodzina na swoim” i inne rządowe programy mieszkaniowe

Rodzina na SwoimRządowe programy mieszkaniowe mają na celu ułatwienie nabycia mieszkania czy domu osobom, które często bez takiej pomocy nie mogłyby sobie na to pozwolić. Wsparcie w ramach programów tego typu skierowane jest z reguły do rodzin, samotnych matek czy samotnych ojców, a czasem po prostu ogólnie do osób młodych. Pierwszym z projektów tego typu był program „Rodzina na swoim”, który zaczął działać 24 stycznia 2007 r., a przyjmowanie wniosków o udzielenie kredytu z dopłatą skończyło się wraz z końcem 2012 r. Program ten działał w ten sposób, że miesięczne raty kredytu opłacane przez kredytobiorców były znacznie niższe, dlatego dużo łatwiej było im udźwignąć nowe obciążenie budżetu domowego. To wyjaśnia, dlaczego kredyty z dopłatami państwowymi cieszyły się w tym czasie ogromnym powodzeniem, o czym najlepiej świadczą liczby – w ramach programu przyznano blisko 200 tys. kredytów, które łącznie dają sumę ponad 35 mld zł.

Jednak program „Rodzina na swoim” nie był jedyną taką inicjatywą rządową. Od 2014 r. działać zaczął kolejny program o podobnych celach, czyli „Mieszkanie dla Młodych” (MdM). Przyjrzyjmy się więc, na czym polegał prekursorski program „Rodzina na swoim”, a następnie, jakie kolejne propozycje w tym obszarze przygotował dla młodych Polaków rząd.

Program „Rodzina na swoim” – dopłaty do kredytów mieszkaniowych

Dla kogo dopłata do kredytu mieszkaniowego?

Z programu „Rodzina na swoim” skorzystać mogły tylko osoby spełniające określone kryteria. Początkowo o dopłaty do kredytu mieszkaniowego mogły się starać małżeństwa oraz osoby samotnie wychowujące dzieci, a po zmianach z 2011 r. także single. Nowela wprowadziła też  limit wieku kredytobiorcy, czyli 35 lat, jednak nie dotyczył on samotnych rodziców. Warto tu doprecyzować, co oznaczało dla ustawodawcy pojęcie „dzieci”, a więc były to osoby małoletnie (do 18 r.ż.), uczące się do ukończenia 25 r.ż. oraz takie, którym przysługuje zasiłek pielęgnacyjny (bez ograniczeń wiekowych). Kolejnym kryterium był stan cywilny, bo choć osoby samotne po wprowadzeniu nowelizacji ustawy mogły wnioskować o objęcie programem, to dotyczyło to tylko zakupu mieszkań (a nie budowy domu) i przy tym o mniejszym metrażu.

Dopłaty Skarbu Państwa nie mogły być przeznaczone dla osób, które posiadały czy współposiadały w dniu zawarcia umowy dopłaty jakąś nieruchomość mieszkalną (budynek lub lokal mieszkalny). Z kolei w przypadku singli obostrzenia były jeszcze większe, gdyż oni mogli ubiegać się o wsparcie tylko na swoje pierwsze mieszkanie (czyli nie mogli być kiedyś właścicielami  takiej nieruchomości). Ponadto, aby otrzymać dopłaty do kredytu mieszkaniowego nie można było być najemcą mieszkania ani osobą, której przysługuje spółdzielcze  własnościowe lub lokatorskie prawo  do  lokalu. W pierwszym przypadku, aby skorzystać z programu „Rodzina na swoim” należało zobowiązać się do rozwiązania umowy najmu i opuszczenia lokalu, a w drugim do wypowiedzenia członkostwa w danej spółdzielni mieszkaniowej bądź też zrzeczenia się przedmiotowego prawa.

Kredyt mieszkaniowy z dopłatą – przeznaczenie

Program „Rodzina na swoim” dotyczył zakupu albo budowy lokalu mieszkaniowego czy też domu jednorodzinnego i to zarówno z rynku pierwotnego, jak i wtórnego, a także nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Poza tym dopłaty do kredytów mogły być przeznaczone na prace budowlane, takie jak nadbudowa, przebudowa czy rozbudowa budynku mieszkalnego itp. Kluczowe było więc to, aby celem inwestycji było zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Ściśle sprecyzowane zostały także kwestie związane z metrażem dofinansowywanych lokali. Dopłata do kredytu mieszkaniowego obejmować mogła jedynie lokal mieszkalny, którego powierzchnia użytkowa nie była większa jak 75 m2 lub dom jednorodzinny o maksymalnej powierzchni użytkowej 140 m2. Jak już wspomniano, bezdzietne single mogły ubiegać się jedynie o dofinansowanie skredytowania zakupu lokalu mieszkalnego o metrażu nie większym niż 50 m2. Kolejny warunek dotyczył ceny nieruchomości, która zależna była od jej lokalizacji. Co kwartał określane były limity, mówiące jaka jest maksymalna cena za metr kwadratowy w danym województwie, choć dla stolic wojewódzkich wyznaczono osobne, wyższe stawki. Jeśli nieruchomość przekraczała wyznaczony limit cenowy, na jej zakup nie mogła zostać przyznana dopłata w ramach programu „Rodzina na swoim”.

Wysokość dopłaty do kredytów

Program „Rodzina na swoim” wspierał danego kredytobiorcę przez 8 lat, licząc od dnia pierwszego opłacenia odsetek kredytowych. Dopłaty do kredytów mogły wynosić do 50% wysokości odsetek, jednak w zależności od metrażu kredytowanego lokum podstawa naliczania dopłaty różniła się. Jeśli więc powierzchnia użytkowa nie przekraczała 50 m2 – dla lokalu mieszkalnego, 70 m2 – dla domu jednorodzinnego oraz 30 m2 – dla lokalu mieszkalnego w przypadku singli, wtedy podstawą naliczenia dopłaty była całość niespłaconej jeszcze kwoty  kredytu. W innych przypadkach za podstawę służyła tylko część tej kwoty.

Kredyty z dopłatami w praktyce

Program „Rodzina na swoim” finansowany był przez Bank Gospodarstwa Krajowego, czyli bank należący do Skarbu Państwa. Jednak BGK nie zajmował się udzielaniem kredytu mieszkaniowego, a finansował jedynie spłatę określonej części raty. Natomiast środki, które przeznaczane były na przyznanie kredytu mieszkaniowego, pochodziły od poszczególnych banków i instytucji finansowych, które brały udział w programie, udzielając tym samym kredytów preferencyjnych. Umowę dotyczącą udziału w programie podpisało z BGK kilkanaście instytucji. Tylko w tych bankach można było starać się o uzyskanie wsparcia z programu „Rodzina na swoim” i to z wybraną instytucją tego typu kredytobiorca podpisywał umowę kredytu. Dla osób ubiegających się o kredyty z dopłatami oznaczało to, że musiały one przejść kryteria zarówno samego programu „Rodzina na swoim”,  jak i osobną procedurę danego banku, który określał m.in. zdolność kredytową wnioskodawcy. Wielu osobom z pomocą przyszła wprowadzona w 2009 r. nowelizacja ustawy, dzięki której wnioskodawcy spełniający wymogi, jakie stawiał program „Rodzina na swoim”, a posiadający zbyt małą zdolność kredytową dla banku, mogły składać wnioski razem ze swoimi rodzicami, dziadkami, rodzeństwem itp.

Kredyty mieszkaniowe z rządowym wsparciem udzielane były jedynie w walucie polskiej. W czasie obowiązywania umowy kredytu preferencyjnego kredytobiorca opłacał standardowe odsetki pomniejszone o kwotę dopłaty. Dopłata każdorazowo przekazywana była bezpośrednio do instytucji udzielającej kredyt mieszkaniowy, ale dopiero w momencie, kiedy sam kredytobiorca dokonał spłaty całości należnej raty. Tak jak wszelkie inne rządowe programy mieszkaniowe, tak i program „Rodzina na swoim” pozwalał na pozyskanie dopłaty na kredyt mieszkaniowy tylko jeden raz przez daną osobę.

Kredyt mieszkaniowy z dopłatą – ograniczenia

Oczywiście program „Rodzina na swoim” stanowił spore odciążenie finansowe dla osób, które chciały kupić mieszkanie czy wybudować dom, jednak wiązały się z nim również określone ograniczenia. Ich nieprzestrzeganie groziło cofnięciem decyzji o prawie do otrzymywania dopłat oraz koniecznością zwrócenia kwoty uzyskanych do tego czasu środków. Co konkretnie było zakazane? Po pierwsze niedozwolone było wykorzystywanie kredytowanego lokum w celach innych, jak mieszkaniowe, a więc na pewno nie można było wykorzystywać je w celach zarobkowych. Lokal ten nie mógł więc być ani wynajmowany, ani nie mógł służyć do prowadzenia działalności gospodarczej, choć wyjątkiem była jednoosobowa działalność gospodarcza. Poza tym w okresie, kiedy kredytobiorca otrzymywał dopłaty, nie mógł nabyć – także w formie darowizny – innej nieruchomości mieszkalnej, aczkolwiek tu wyjątek stanowiła sytuacja, w której otrzymał on nieruchomość w spadku.

Rodzina na Swoim – zmiany

W połowie 2011 r. program „Rodzina na swoim”  przeszedł spore zmiany, gdyż w życie weszła nowelizacja ustawy regulującej zasady funkcjonowania programu. To dopiero od tego momentu o kredyty mieszkaniowe z państwowymi dopłatami mogli starać się także single (na zasadach opisanych powyżej), a z kolei osoby powyżej 35 r.ż. straciły taką możliwość (z wyłączeniem samotnych rodziców). W dużej mierze wprowadzone zmiany polegały na zaostrzeniu obowiązujących wcześniej zasad. Przede wszystkim kredyty mieszkaniowe z dopłatą nie mogły być już przyznawane na zakup lokali mieszkaniowych z rynku wtórnego, a także obniżony został wskaźnik przeliczeniowy, na podstawie którego określano, jaka może być maksymalna cena kredytowanej nieruchomości. Mimo to program „Rodzina na swoim” cieszył się dużym zainteresowaniem osób planujących zakup mieszkania czy budowę domu aż do końca jego funkcjonowania. Pamiętajmy też, że choć wnioski o kredyty mieszkaniowe z dopłatą składać można było do końca grudnia 2012 r., ostatnie umowy podpisano już w 2013 r., dlatego dopłaty do kredytów wypłacane będą niektórym kredytobiorcom aż do 2021 r.

 „Mieszkanie dla Młodych” – dofinansowanie wkładu własnego

Warunki programu

Mieszkanie dla MłodychPo pierwsze „MdM” inaczej niż „Rodzina na swoim” definiuje odbiorcę wsparcia. Z nowego programu skorzystać mogą osoby poniżej 36 r.ż., a w przypadku małżeństw znaczenie ma wiek tylko młodszego małżonka. Poza tym osoby, które chcą otrzymać kredyt mieszkaniowy z dofinansowaniem nie mogą być teraz lub nie mogły być kiedyś właścicielami jakiegokolwiek lokalu mieszkalnego. Oba wymienione warunki nie obowiązują jednak rodziców co najmniej trójki dzieci. Wykluczeniu z programu nie podlegają natomiast współwłaściciele mieszkania czy domu jednorodzinnego. Kredytobiorcą nie może być natomiast osoba, która posiada (lub posiadała) spółdzielcze własnościowe prawo do mieszkania lub domu jednorodzinnego, a także taka, która jest lub była właścicielem budynku o przeznaczeniu mieszkalnym.

Kolejne warunki dotyczą już samej kredytowanej nieruchomości, która może pochodzić z rynku pierwotnego lub wtórnego (możliwe od września 2015 r.). Wnioskodawca musi zaciągnąć hipoteczny kredyt mieszkaniowy na co najmniej 15 lat i na minimum 50% ceny mieszkania czy domu. Z kolei cena nieruchomości nie może być większa niż określone wielkości, a każdy rejon ma ściśle sprecyzowaną dopuszczalną cenę za metr kwadratowy. Ponadto całkowita powierzchnia użytkowa nie może być większa jak 75 m2 – w przypadku mieszkania oraz 100 m2 – w przypadku domu jednorodzinnego. Natomiast dla osób z minimum trojgiem dzieci maksymalna powierzchnia lokalu mieszkalnego to 85 m2 i 110 m2 domu jednorodzinnego.

Jakie wsparcie dla uczestników „MdM”?

„Mieszkanie dla Młodych” ma też inny mechanizm działania. O ile program „Rodzina na swoim” polegał na finansowaniu ustalonej części miesięcznej raty (była więc to systematyczna pomoc przez okres 8 lat), o tyle w ramach „MdM” można otrzymać jednorazowe dofinansowanie wkładu własnego. Wysokość dofinansowania obliczana jest co najwyżej do 50 m2 powierzchni użytkowej, a dla osób posiadających troje lub więcej dzieci – do 65 m2. Wartość dofinansowania jest też inna dla poszczególnych grup odbiorców programu i określana jest jako procent wartości odtworzeniowej (iloczyn powierzchni użytkowej lokalu oraz wartości wskaźnika odtworzenia). Dla osób bezdzietnych dofinansowanie jest na poziomie 10% wartości odtworzeniowej, z 1 dzieckiem – jest to 15%, z 2 dzieci – 20%, a z trojgiem lub większą liczbą dzieci – 30% wartości odtworzeniowej. Warto podkreślić, że ponieważ wskaźniki odtworzenia są uzależnione od lokalizacji lokalu mieszkaniowego, dlatego też wartość odtworzeniowa jest odmienna dla różnych regionów Polski.

To jednak nie wszystko, program „MdM” pozwala także wnioskować o dokonanie spłaty części kredytu przez BGK. Taka opcja jest dostępna dla osób, które już korzystają z programu i urodziło im się lub zostało przysposobione trzecie lub kolejne dziecko w czasie nie dłuższym jak 5 lat od momentu podpisania umowy nabycia lokum mieszkalnego z dofinansowaniem „MdM”. Wysokość dofinansowania to 5% wartości odtworzeniowej.

Kredyty mieszkaniowe „MdM” – formalności

Wsparcie udzielane w ramach „MdM”, tak samo jak to miało miejsce w przypadku programu „Rodzina na swoim”, realizowane jest przez BGK. Bank ten z kolei współpracuje z kilkunastoma bankami komercyjnymi, które pełnią rolę  instytucji kredytujących. Dlatego każda osoba, która chce otrzymać kredyt mieszkaniowy z finansowym wsparciem państwa, musi złożyć odpowiedni wniosek bezpośrednio do wybranego banku. Należy przy tym pamiętać, że identycznie jak w przypadku programu „Rodzina na swoim”, nie każdy, kto spełnia warunki programu „MdM”, może liczyć na pozytywną decyzję banku w sprawie przyznania kredytu, ponieważ wnioskodawca musi też przejść procedury weryfikacyjne danej instytucji kredytującej. Aby więc otrzymać kredyt mieszkaniowy, na pewno trzeba mieć pozytywną historię kredytową i odpowiednią zdolność kredytową.

Inne rządowe programy mieszkaniowe

Na zakończenie warto wspomnieć, że rządowe programy mieszkaniowe, których celem jest niwelowanie problemu mieszkaniowego w Polsce, to nie tylko dopłaty do kredytów, jak to było w przypadku programu „Rodzina na swoim” czy dofinansowanie wkładu własnego, jak ma to miejsce w „Mieszkaniu dla Młodych”. Poza programami, które ułatwiają, a często w ogóle umożliwiają pozyskanie kredytu od banków komercyjnych, rząd realizuje też projekty, które pozwalają wynająć mieszkanie po niższych niż rynkowe cenach czy polegają na dopłatach do czynszu mieszkania. Możliwy jest też np. wykup taniego mieszkania, który odbywa się poprzez comiesięczne opłacanie odpowiednio wyższego czynszu.

Jeśli jesteś zainteresowany takimi formami wsparcia, sprawdź informacje na temat programu „Mieszkanie Plus” oraz „Mieszkanie na Start”. Pamiętaj też, że w Internecie znajdziesz wiele pomocnych miejsc i narzędzi, takich jak np. kalkulator kredytowy, które pomogą Ci podjąć trafną decyzję co do zaciągnięcia kredytu mieszkaniowego czy skorzystania z wybranego programu mieszkaniowego.